Τι είναι η απομαγνητοφώνηση; Ορισμός, είδη και παραδείγματα

Απομαγνητοφώνηση σημαίνει να καταγράψετε ως κείμενο τα λόγια μιας ηχογράφησης, στην ίδια γλώσσα στην οποία ειπώθηκαν. Όταν μετατρέπετε μια συνέντευξη, την ηχογράφηση μιας σύσκεψης ή ένα φωνητικό μήνυμα σε δακτυλογραφημένο έγγραφο, κάνετε απομαγνητοφώνηση, και το έγγραφο που προκύπτει λέγεται κι αυτό απομαγνητοφώνηση ή απομαγνητοφωνημένο κείμενο. Στη συνέχεια εξηγούμε τις διαφορετικές σημασίες των όρων «απομαγνητοφώνηση» και «μεταγραφή», τα βασικά είδη, τη διαφορά από τη μετάφραση και τους υπότιτλους και πώς γίνεται σήμερα.

Τι σημαίνει «απομαγνητοφώνηση» και «μεταγραφή» στην καθημερινή χρήση

Στα ελληνικά χρησιμοποιούμε δύο λέξεις. Η απομαγνητοφώνηση έρχεται από την εποχή του μαγνητοφώνου: «απο-μαγνητοφωνώ» σημαίνει παίρνω τα λόγια από τη μαγνητοταινία και τα βάζω στο χαρτί. Η κασέτα έχει σχεδόν εξαφανιστεί, όμως η λέξη έμεινε και σήμερα αφορά κάθε ψηφιακή ηχογράφηση. Η μεταγραφή είναι ο γενικότερος όρος και αντιστοιχεί στο λατινικό transcribere, «γράφω απέναντι» ή «αντιγράφω». Έχει μερικές συγγενικές σημασίες:

• Καταγραφή λόγου. Η πιο συνηθισμένη σημασία σήμερα: ακούτε ήχο και παράγετε κείμενο. «Μπορείς να απομαγνητοφωνήσεις την κλήση για τα πρακτικά;»
• Αντιγραφή κειμένου από μια μορφή σε άλλη. Παλιότερα οι αντιγραφείς μετέγραφαν χειρόγραφα με το χέρι. Οι αρχειονόμοι εξακολουθούν να μεταγράφουν παλιές επιστολές και χειρόγραφα έγγραφα σε δακτυλογραφημένο κείμενο.
• Μετατροπή ανάμεσα σε συστήματα γραφής. Οι γλωσσολόγοι μεταγράφουν τον λόγο σε φωνητικά σύμβολα (το Διεθνές Φωνητικό Αλφάβητο, ΔΦΑ), και τα ονόματα μεταγράφονται από ένα αλφάβητο σε άλλο, όπως όταν ένα ελληνικό όνομα γράφεται με λατινικούς χαρακτήρες στο διαβατήριο.
• Διασκευή μουσικής. Ένας μουσικός κάνει μεταγραφή ενός έργου όταν καταγράφει σε παρτιτούρα μια μελωδία που άκουσε σε ηχογράφηση ή όταν προσαρμόζει ένα κομμάτι για άλλο όργανο.

Όλες έχουν μια κοινή ιδέα: το περιεχόμενο μένει ίδιο, αλλάζει μόνο η μορφή.

Απομαγνητοφώνηση ήχου και βίντεο

Στις επιχειρήσεις, στην έρευνα και στα μέσα ενημέρωσης, η απομαγνητοφώνηση σημαίνει σχεδόν πάντα μετατροπή ήχου ή βίντεο σε κείμενο. Η πηγή μπορεί να είναι οτιδήποτε περιέχει ομιλία: ένα podcast, μια διάλεξη, μια δικαστική συνεδρίαση, η υπαγόρευση ενός γιατρού, ένα βίντεο στο YouTube, ένα φωνητικό στο Viber ή στο WhatsApp. Το αποτέλεσμα είναι ένα κείμενο, συχνά με χρονοσημάνσεις (πότε ειπώθηκε κάθε πρόταση) και ετικέτες ομιλητών (ποιος το είπε).

Μια σύντομη σημείωση για τη βιολογία: αν συναντήσατε τη λέξη στο μάθημα της Βιολογίας, μεταγραφή εκεί σημαίνει τη διαδικασία με την οποία το κύτταρο αντιγράφει ένα τμήμα του DNA σε RNA, το πρώτο βήμα για τη σύνθεση μιας πρωτεΐνης. Είναι η ίδια ιδέα της «αντιγραφής» εφαρμοσμένη στον γενετικό κώδικα, αλλά πρόκειται για ξεχωριστό θέμα· ένα σχολικό εγχειρίδιο ή ένα γλωσσάρι όπως αυτό του αμερικανικού National Human Genome Research Institute είναι το κατάλληλο σημείο αναφοράς. Αυτό το άρθρο αφορά τον λόγο.

Είδη απομαγνητοφώνησης: πιστή, «καθαρή» και επιμελημένη

Δεν καταγράφουν όλες οι απομαγνητοφωνήσεις τα ίδια πράγματα. Πριν απομαγνητοφωνήσετε, ή πριν αναθέσετε τη δουλειά σε κάποιον, αποφασίστε ποιο ύφος χρειάζεστε.

Πιστή απομαγνητοφώνηση (verbatim). Κάθε λέξη και κάθε ήχος όπως ειπώθηκαν: «εεε», «χμ», κομμένες αρχές, επαναλήψεις, κομπιάσματα, γέλια, παύσεις και διακοπές. Χρησιμοποιείται όπου μετρά το πώς ειπώθηκε κάτι, για παράδειγμα σε δικαστικές διαδικασίες, ανακρίσεις, γλωσσολογική έρευνα και ορισμένες ποιοτικές έρευνες.

«Καθαρή» απομαγνητοφώνηση (clean verbatim). Τα λόγια του ομιλητή, χωρίς λέξεις-γεμίσματα, κομπιάσματα και κομμένες αρχές, με ελαφριές γραμματικές διορθώσεις όπου το νόημα είναι προφανές. Είναι η προεπιλογή για τις περισσότερες συνεντεύξεις, συσκέψεις, podcasts και τη δημοσιογραφία, γιατί διαβάζεται φυσικά και μένει πιστή στο περιεχόμενο.

Επιμελημένη απομαγνητοφώνηση. Το περιεχόμενο τακτοποιείται σε ευανάγνωστο κείμενο: οι προτάσεις αναδιατυπώνονται, οι επαναλήψεις κόβονται, μερικές φορές το κείμενο συντομεύεται. Χρησιμοποιείται για άρθρα, αναρτήσεις, εκθέσεις και δημοσιευμένες συνεντεύξεις σε μορφή ερωτήσεων-απαντήσεων, όπου η αναγνωσιμότητα μετρά περισσότερο από την ακριβή διατύπωση.

Ένας γρήγορος τρόπος να επιλέξετε:

• Θα αναλύσει κανείς δισταγμούς, τόνο ή ακριβή διατύπωση; Επιλέξτε πιστή απομαγνητοφώνηση.
• Θα τη διαβάσουν για να καταλάβουν τι ειπώθηκε; Επιλέξτε «καθαρή».
• Θα δημοσιευτεί ως φροντισμένο κείμενο; Ξεκινήστε με «καθαρή» και μετά κάντε επιμέλεια.

Ο οδηγός μας για απομαγνητοφώνηση συνεντεύξεων αναλύει αυτές τις επιλογές για την έρευνα και τη δημοσιογραφία, μαζί με το πώς σημειώνετε παύσεις και δυσδιάκριτα σημεία.

Απομαγνητοφώνηση, μετάφραση, υπότιτλοι και υπαγόρευση

Αυτοί οι τέσσερις όροι συχνά μπερδεύονται. Η διαφορά βρίσκεται στο τι μπαίνει, τι βγαίνει και αν αλλάζει η γλώσσα.

Στην πράξη επικαλύπτονται. Οι υπότιτλοι είναι μια απομαγνητοφώνηση χωρισμένη σε χρονισμένα κομμάτια. Οι μεταφρασμένοι υπότιτλοι φτιάχνονται συνήθως με απομαγνητοφώνηση πρώτα και μετάφραση του κειμένου μετά. Η υπαγόρευση είναι ζωντανή απομαγνητοφώνηση ενός ατόμου που ξέρει ότι τα λόγια του γράφονται.

Πώς γίνεται η απομαγνητοφώνηση σήμερα

Για το μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας της, η απομαγνητοφώνηση ήταν χειροκίνητη: κάποιος άκουγε, σταματούσε, γύριζε πίσω και δακτυλογραφούσε. Οι επαγγελματίες το κάνουν ακόμη για δικαστικά πρακτικά, ιατρικούς φακέλους και δύσκολο ήχο, συχνά με ποδοπλήκτρο για τον έλεγχο της αναπαραγωγής. Είναι ακριβής αλλά αργή μέθοδος, και μία ώρα ήχου μπορεί να θέλει αρκετές ώρες δουλειάς.

Σήμερα η περισσότερη απομαγνητοφώνηση ξεκινά με αυτόματη αναγνώριση ομιλίας. Ένα μοντέλο χωρίζει τον ήχο σε μικρά πλαίσια, αναγνωρίζει ήχους και λέξεις, χρησιμοποιεί τα συμφραζόμενα για να επιλέξει την πιθανότερη πρόταση και μετά προσθέτει στίξη, χρονοσημάνσεις και ετικέτες ομιλητών. Αν θέλετε τη διαδικασία βήμα βήμα, η εξήγησή μας για το πώς λειτουργεί η μετατροπή ομιλίας σε κείμενο την παρουσιάζει χωρίς μαθηματικά.

Η συνηθισμένη σύγχρονη ροή εργασίας είναι υβριδική: η μηχανή παράγει ένα πρόχειρο σε λίγα λεπτά και ένας άνθρωπος το ελέγχει με τον ήχο και διορθώνει ονόματα, αριθμούς και τεχνικούς όρους. Σε μια καθαρή ηχογράφηση το πρόχειρο θέλει λίγη επιμέλεια· σε μια θορυβώδη ομαδική κλήση θέλει περισσότερη. Στα ελληνικά, προσέξτε ιδιαίτερα τόνους, καταλήξεις και ξένους όρους που ο ομιλητής ανακατεύει στον λόγο του.

Πότε χρειάζεται απομαγνητοφώνηση

Η απομαγνητοφώνηση είναι χρήσιμη όποτε ο προφορικός λόγος πρέπει να αναζητηθεί, να παρατεθεί, να διαβαστεί ή να αρχειοθετηθεί:

• Συνεντεύξεις, για δημοσιογραφία, έρευνα χρηστών και ακαδημαϊκές μελέτες ή διπλωματικές, όπου πρέπει να παραθέτετε με ακρίβεια και να κωδικοποιείτε θέματα.
• Συσκέψεις, για πρακτικά, ενέργειες προς υλοποίηση και αρχείο για όσους έλειπαν.
• Διαλέξεις και webinars, για σημειώσεις μελέτης και προσβασιμότητα.
• Podcasts και βίντεο, για σημειώσεις επεισοδίων, υπότιτλους και ορατότητα στις μηχανές αναζήτησης.
• Νομικά, για καταθέσεις, ακροάσεις και αποδεικτικό υλικό, συνήθως σε αυστηρά πιστή μορφή.
• Ιατρικά, όπου οι γιατροί υπαγορεύουν σημειώσεις που μεταγράφονται στους φακέλους ασθενών, κατά κανόνα με αυστηρούς κανόνες προστασίας δεδομένων όπως ο ΓΚΠΔ (GDPR).
• Προσωπικά, για φωνητικές σημειώσεις, φωνητικά μηνύματα και ηχογραφημένες κλήσεις που προτιμάτε να διαβάσετε αντί να ξανακούσετε.

Πώς να απομαγνητοφωνήσετε ένα αρχείο σε τρία βήματα

Αν έχετε μια ηχογράφηση και θέλετε το κείμενο, ο γρηγορότερος δρόμος είναι ένα αυτόματο εργαλείο. Με το Audiotexta γίνεται έτσι:

1. Ανέβασμα. Ανοίξτε την εφαρμογή Audiotexta και σύρετε ένα αρχείο ήχου ή βίντεο (MP3, M4A, WAV, MP4 και άλλα) από τον υπολογιστή ή το κινητό σας.
2. Ρυθμίσεις. Ορίστε τη γλώσσα ομιλίας ή αφήστε την αυτόματη αναγνώριση και ενεργοποιήστε τις ετικέτες ομιλητών αν μιλούν περισσότερα από ένα άτομα.
3. Έλεγχος και εξαγωγή. Διαβάστε το κείμενο όσο παίζει ο ήχος, διορθώστε ό,τι άκουσε λάθος το μοντέλο και εξαγάγετε σε TXT ή σε υπότιτλους SRT και VTT (δωρεάν), ή σε DOCX και PDF με το Pro.

Αξίζει να γνωρίζετε και τις εναλλακτικές: ορισμένες εκδόσεις του Microsoft Word έχουν λειτουργία Μεταγραφής και το Google Docs φωνητική πληκτρολόγηση, το Otter και το TurboScribe είναι δημοφιλείς online υπηρεσίες, και το μοντέλο ανοιχτού κώδικα Whisper μπορεί να τρέξει δωρεάν στον υπολογιστή σας αν δεν σας πειράζει λίγη παραμετροποίηση. Για πληρέστερη σύγκριση δωρεάν και επί πληρωμή λύσεων, δείτε τον οδηγό μας για το πώς να μετατρέψετε ήχο σε κείμενο.

Όποιο εργαλείο κι αν χρησιμοποιήσετε, ο ορισμός μένει ίδιος: η απομαγνητοφώνηση κρατά τις λέξεις και τη γλώσσα και αλλάζει μόνο τη μορφή, από ήχο σε κείμενο που μπορείτε να διαβάσετε, να αναζητήσετε και να μοιραστείτε.